Oddolna walka o zasoby, symbole, władzę – nowe perspektywy teoretyczne w badaniach ruchów społecznych

Współczesna socjologia pełna jest opracowań poświęconych odgórnym, zewnętrznym wobec społeczeństw czynnikom zmiany. W globalizacji, w działalności państw, wolnego rynku czy organizacji międzynarodowych upatruje się główne źródła przemian we współczesnym świecie. Zaniedbuje się badanie procesów oddolnej artykulacji potrzeb, kreowania tożsamości i tworzonych wokół nich działaniach zbiorowych. Zapomina się o doniosłości zmian będących skutkiem działalności ruchów społecznych.

Również polska socjologia nie poświęca ruchom społecznym należnej im uwagi – jedynie kilka ośrodków akademickich rozwija teorię ruchów społecznych i zajmuje się ich badaniem. By wypełnić tę lukę, zachęcamy uczestników Kongresu do zaprezentowania nowych koncepcji teoretycznych, metodologicznych oraz wyników badań dotyczących ruchów społecznych. Serdecznie zapraszamy do wspólnej dyskusji nad tą tematyką.

Język władzy, władza języka

Michel Foucault, jeden z najbardziej wpływowych przedstawicieli nauk społecznych XX wieku, określił dyskurs jako jedną z form sprawowania władzy. Stał się tym samym jednym z prekursorów alternatywnego spojrzenia na fenomen władzy, nie ograniczając jego występowania do sfery działań i decyzji politycznych. Inspirowani myślą Foucault’a, widzimy ciągłą potrzebę podjęcia refleksji nad językiem jako narzędziem władzy w naukach społecznych. Zachęcamy do analizy języka polityki i charakterystycznych dlań zjawisk: propagandy politycznej, populizmu oraz innych przejawów politycznego dyskursu. Podobnie jak władzy nie możemy ograniczyć jedynie do sfery polityki, tak nie powinniśmy zaniechać refleksji nad formami i przejawami władzy w dyskursach tworzonych przez innych aktorów społecznych: mass-media, przedstawicieli świata gospodarki, nauki, organizacje pozarządowe czy instytucje religijne. Zapraszamy do tego uczestników II Kongresu Młodej Socjologii.

Technokracja – następna forma ustroju po demokracji?

Celem tego panelu jest zwrócenie uwagi na wizje społeczeństwa rządzonego przez technokratów – osoby, które pełniłyby funkcje polityczne nie dzięki pochodzeniu, koneksjom, charyzmie czy kapitałowi, ale z racji swoich  kompetencji i specjalistycznej wiedzy (na przykład technicy, eksperci, organizatorzyi kierownicy produkcji). 

Czy taka forma rządów może powstać w niedalekiej przyszłości? A może już niepostrzeżenie nastąpiły pierwsze zmiany w kierunku takiego ustroju? Czy można już dziś zauważyć pierwsze sygnały, iż ludzie nie będą mogli funkcjonować bez odpowiedniego zaplecza technologicznego? Czy już dzisiaj nie stajemy się więźniami naszych urządzeń codziennego użytku, a wszelkie decyzje podejmujemy pod wpływem opinii eksperckich? Czy wzrost konsumpcji przeobrazi nas w społeczeństwo technokratyczne – rządzone przez duumwirat ekspertów i maszyn – podporządkowane jedynej słusznej idei rozwoju naukowego? Jakie zagrożenia oraz jakie szanse daje taka forma ustroju? Niniejszy panel wpisuje się w dyskusję nad tą problematyką.

Demokratyzacja: współczesna forma imperializmu czy poszerzanie wolności?

Tryumf zachodniego modelu demokracji liberalnej we współczesnym świecie zdaje się ogromny. Formuła, która po II wojnie światowej stanęła w szranki z propozycją radziecką, ostatecznie z tej konfrontacji wyszła zwycięsko. Z czasem to, co stanowiło przywilej i produkt społeczeństw wysoko rozwiniętych, przypadło w udziale innym uczestnikom międzynarodowej areny. Sukces demokratyzacji w dużej liczbie krajów Bloku Wschodniego potwierdził siłę i dominację demokracji liberalnej.

W czasach, gdy przymiotnik „liberalno-demokratyczny” znaczy tyle co „uprawniony”, konieczne jest jednak nowe, krytyczne spojrzenie. Czy demokratyzacja to przejaw arogancji Zachodu? Jak ocenić uniwersalistyczne pretensje lansowanego przez Zachód modelu demokratycznego? Czy wiara w siłę procesów demokratyzacyjnych nie jest zbyt daleko posunięta? Jakie są bariery dla zaszczepiania modelu liberalno-demokratycznego? Jakie są warunki skutecznego procesu demokratyzacji i czy występują one w krajach obecnie demokratyzowanych? Jaka jest rola międzynarodowych graczy i społeczności międzynarodowej we współczesnych procesach demokratyzacji państw? Na te i inne pytania postaramy się odpowiedzieć w niniejszym panelu.

Konteksty reprodukcji

Reprodukcja, definiowana w naukach ekonomicznych jako odtwarzanie warunków niezbędnych dla zachowania procesów produkcji w społeczeństwie, jest szerokim pojęciem, pozwalającym przyjrzeć się funkcjonowaniu różnych kategorii społecznych, takich jak kategorie genderowe, klasowe czy rasowe. W społecznym podziale na pracujących produktywnie, których praca jest wynagradzana, oraz reprodukujących, których praca - choć niezbędna dla podtrzymania życia - jest najczęściej niedostrzegana i nisko lub wcale nieopłacana. Jest to perspektywa, która pozwala przyjrzeć się i poddać analizie zarówno mikrostrukturę (np. rodzinę), jak i globalny podział pracy. Zachęcamy młodych polskich socjologów i socjolożki do podjęcia refleksji i dyskusji nad reprodukcją: od prokreacji, poprzez prace domowe, do globalnego podziału na regiony odtwórcze i wytwórcze przy użyciu narzędzi analizy intersekcjonalnej podkreślającej współdziałania kategorii czy osi ucisku płciowego, klasowego, rasowego, z powodu wieku, orientacji seksualnej, pochodzenia etnicznego.

Przestrzeń uspołeczniona

W socjologii przestrzeń fizyczną ujmuje się w kategoriach przestrzeni społecznej, tj. takiej która ulega procesom uspołeczniania poprzez działające w niej jednostki. Staje się ona otoczeniem dla interakcji, funkcjonowania instytucji, jest budulcem tożsamości i odzwierciedleniem każdej zmiany społecznej. Globalizacja ma zatem zasadniczy wpływ na kształt współczesnej przestrzeni zjawisk społecznych. Dlatego warto zastanowić się, co ją współcześnie wypełnia i jakie funkcje ma ona pełnić. Jak praktyki społeczne kształtują przestrzeń, a jak przestrzeń wpływa na relacje społeczne? Panel ten będzie refleksją nad przestrzenią i szeregiem opozycji, które się w jej obrębi ścierają: publiczne/prywatne, komercyjne/alternatywne, globalne/lokalne.

Globalne społeczeństwo obywatelskie, globalne obywatelstwo, kosmopolityzm

Od dwóch dekad nasila się dyskusja koncentrująca się wokół tematów: globalne społeczeństwo obywatelskie, globalne obywatelstwo, kosmopolityzm. Dotychczas debata ta zdawała się jednak wkraczać jedynie na obrzeża nauki w Polsce. Uważamy, że powyższe obszary tematyczne powinny zająć istotne miejsce w polskim dyskursie socjologicznym, filozoficznym, politologicznym, internacjologicznym, kulturoznawczym, ekonomicznym itd. Nie chcemy zakreślać granic refleksji nad społecznym wymiarem globalizacji ani sugerować odpowiedzi na pytania, które na gruncie polskim nie zostały jeszcze wyraźnie sformułowane. Z tego względu ograniczymy się jedynie do wskazania powyższych kluczowych pojęć, wokół których koncentrować będzie się nasze spotkanie. 

Mamy nadzieję, że podczas dyskusji w trakcie Kongresu Młodej Socjologii wyłonią się pytania, wątpliwości, oczekiwania, które staną się impulsem dla szerszej debaty na temat globalnego społeczeństwa obywatelskiego, globalnego obywatelstwa oraz kosmopolityzmu na gruncie polskim.